Schodołazy stanowią ogromne ułatwienie dla osób starszych i niepełnosprawnych, ponieważ pozwalają pokonywać schody bez konieczności używania siły własnych mięśni. To specjalistyczne urządzenia transportowe, które pomagają opiekunowi bezpiecznie znosić lub wnosić po schodach osobę na wózku inwalidzkim, nie musząc dźwigać samego wózka. Wiele osób zainteresowanych zakupem takiego sprzętu zadaje sobie pytanie: czy Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje schodołaz? W niniejszym artykule odpowiadamy na to pytanie oraz wyjaśniamy, jakie są inne formy dofinansowania zakupu schodołazu. Dodatkowo przedstawiamy pokrewne rozwiązanie, jakim są krzesła ewakuacyjne, i nawiązujemy do oferty firmy Step Expert, oferującej sprzęt dla osób o ograniczonej mobilności.

Czym jest schodołaz i dla kogo jest przeznaczony?

Słowo schodołaz określa mobilny transporter, który pomaga osobom o ograniczonej sprawności ruchowej pokonywać schody. Dzięki niemu opiekun może bezpiecznie znosić lub wnosić osobę na wózku inwalidzkim po schodach, nie musząc dźwigać samego wózka. Schodołazy znajdują zastosowanie zarówno w domach prywatnych (np. w budynkach piętrowych), jak i w obiektach użyteczności publicznej, takich jak przychodnie, urzędy czy szkoły. Ponadto korzystają z nich również służby ratunkowe (np. strażacy) podczas ewakuacji osób z miejsc trudno dostępnych.

Urządzenie to służy przede wszystkim osobom niepełnosprawnym ruchowo oraz seniorom, którzy nie są w stanie samodzielnie poruszać się po schodach. Korzystają z niego również opiekunowie i rodziny takich osób, aby zapewnić bezpieczny transport po schodach bez ryzyka upadku czy nadmiernego wysiłku fizycznego. Schodołaz to nieoceniona pomoc w codziennym funkcjonowaniu, eliminując bariery architektoniczne w postaci schodów.

Rodzaje schodołazów: kroczące i gąsienicowe

• Schodołazy kroczące – posiadają mechanizm stopniowego „wchodzenia” lub „schodzenia” po schodach. Takie modele mają zwykle koła lub specjalną płozę, która kolejno opiera się na każdym stopniu. Urządzenia kroczące są często bardziej kompaktowe i lżejsze od innych rozwiązań, często posiadają też wbudowane siedzisko. Schodołaz kroczący dobrze sprawdza się w wąskich klatkach schodowych oraz tam, gdzie stopnie są równomierne.
• Schodołazy gąsienicowe – poruszają się po schodach na zasadzie gąsienic (podobnie jak pojazd gąsienicowy). Mają głębokie, gumowe pasy (gąsienice), które obejmują krawędzie schodów i stabilnie opierają się na stopniach. Ten typ sprzętu jest zazwyczaj bardziej masywny i wymaga więcej przestrzeni do manewrowania, ale zapewnia bardzo wysoką stabilność podczas transportu. Schodołaz gąsienicowy często współpracuje z wózkiem inwalidzkim użytkownika – wózek mocuje się do platformy gąsienicowej, co pozwala opiekunowi wwieźć lub zwieźć osobę bez przenoszenia jej z wózka.

Każdy z tych typów ma swoje zalety i znajduje zastosowanie w różnych warunkach. Wybór między schodołazem kroczącym a gąsienicowym zależy od indywidualnych potrzeb, architektury budynku (np. szerokości schodów, liczby pięter, zakrętów) oraz dostępnego budżetu. Bez względu na wybrany rodzaj, każdy schodołaz znacząco poprawia mobilność osoby z niepełnosprawnością i zwiększa jej niezależność.

Czy schodołaz jest refundowany przez NFZ?

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) w chwili obecnej (stan na 2025 rok) nie refunduje zakupu schodołazów. Tego typu urządzenie nie figuruje w wykazie refundowanych wyrobów medycznych, nie posiada więc żadnego przypisanego kodu NFZ. Oznacza to, że pacjent lub jego opiekun nie otrzyma bezpośredniej dopłaty z NFZ do zakupu schodołazu.

Mimo braku wsparcia ze strony NFZ, osoby z niepełnosprawnościami nie pozostają bez pomocy. Istnieją inne źródła finansowania, dzięki którym można pokryć znaczącą część kosztów takiego sprzętu. Najważniejszym z nich jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czyli powszechnie znany PFRON. Poniżej wyjaśniamy, jak działa dofinansowanie z PFRON oraz jakie inne środki wsparcia są dostępne dla osób potrzebujących schodołazu.

Dofinansowanie zakupu schodołazu z PFRON (PCPR, MOPS)

Jeśli nie możemy liczyć na NFZ, warto skierować uwagę na instytucje odpowiedzialne za likwidację barier dla osób niepełnosprawnych. Głównym źródłem finansowania jest tutaj PFRON, który poprzez lokalne jednostki pomaga w zakupie sprzętu ułatwiającego życie osobom z niepełnosprawnościami.

W praktyce wnioski o dofinansowanie składa się w odpowiednich placówkach na poziomie lokalnym, takich jak Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) lub Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS). To te instytucje dysponują środkami PFRON przeznaczonymi na likwidację barier architektonicznych (do których zalicza się brak dostępu do pięter z powodu schodów). Dofinansowanie może pokryć nawet 80% – 95% ceny schodołazu, w zależności od sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz limitów obowiązujących w danym roku. (Zgodnie z przepisami maksymalna kwota dofinansowania nie może przekroczyć 15-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce, ale najczęściej cena schodołazu mieści się w tym limicie.)

Warto podkreślić, że wsparcie z PFRON przysługuje wyłącznie osobom z orzeczoną niepełnosprawnością. Niezbędne jest posiadanie aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez odpowiedni organ (Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności). Na jego podstawie można ubiegać się o pokrycie kosztów urządzenia, które umożliwi pokonanie barier architektonicznych.

Jak uzyskać dofinansowanie na schodołaz z PFRON?

Aby otrzymać dofinansowanie na zakup schodołazu, należy przejść przez formalny proces. Oto najważniejsze kroki:

1. Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności – Wnioskodawca musi mieć ważne orzeczenie określające stopień niepełnosprawności. Bez tego dokumentu uzyskanie dofinansowania jest niemożliwe.
2. Zaświadczenie lekarskie – Należy uzyskać od lekarza zaświadczenie potwierdzające potrzebę likwidacji barier architektonicznych poprzez zakup schodołazu. Lekarz powinien określić, że takie urządzenie jest wskazane dla poprawy funkcjonowania pacjenta.
3. Złożenie wniosku w PCPR/MOPS – Kompletny wniosek o dofinansowanie składamy w lokalnym PCPR, MOPS lub innej jednostce zajmującej się wsparciem osób niepełnosprawnych w miejscu zamieszkania. Do wniosku dołączamy orzeczenie, zaświadczenie lekarskie oraz dokument potwierdzający przewidywany koszt zakupu (np. ofertę lub fakturę pro forma od dostawcy schodołazu).

Procedura rozpatrywania wniosku może potrwać kilka tygodni lub miesięcy, w zależności od terminu naboru i liczby środków do rozdysponowania. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku następuje podpisanie umowy o dofinansowanie. Wtedy osoba kupująca sprzęt wpłaca swój ustalony wkład własny (np. 5% ceny), a resztę kwoty pokrywa PFRON (dofinansowanie przekazywane za pośrednictwem PCPR/MOPS).

W razie trudności z formalnościami, warto poprosić o pomoc specjalistów. Niektóre firmy oferujące schodołazy (takie jak Step Expert) wspierają swoich klientów w przygotowaniu niezbędnych dokumentów i uzyskaniu dofinansowania. Przykładowo można otrzymać od sprzedawcy kosztorys (fakturę pro forma) wymagany do wniosku, a także poradę przy wypełnianiu dokumentów. Dzięki temu cały proces staje się prostszy i mniej stresujący.

Inne źródła finansowania zakupu schodołazu

Choć dofinansowanie z PFRON jest najpopularniejszym sposobem pozyskania środków na schodołaz, warto wiedzieć, że to nie jedyna opcja. W zależności od sytuacji możemy rozważyć również inne źródła wsparcia finansowego:

• Fundacje i organizacje pozarządowe – Niektóre fundacje oraz stowarzyszenia zajmujące się pomocą osobom niepełnosprawnym oferują dofinansowania lub dopłaty do zakupu sprzętu rehabilitacyjnego. Czasem prowadzą też programy umożliwiające zbieranie środków (np. poprzez 1% podatku) na konkretny cel dla danej osoby.
• Samorząd lokalny – W niektórych regionach urzędy miast lub gmin uruchamiają własne programy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Mogą one obejmować dopłaty do likwidacji barier architektonicznych w domach prywatnych. Warto śledzić lokalne informacje i pytać w urzędzie gminy o ewentualne formy pomocy.
• Zbiórki internetowe i crowdfunding – Jeśli brakuje środków z instytucji publicznych, wiele osób decyduje się na zorganizowanie zbiórki pieniędzy na platformach internetowych do tego przeznaczonych (na specjalnych platformach crowdfundingowych). Społeczność często chętnie wspiera osoby potrzebujące, szczególnie gdy cel jest jasno przedstawiony i wiarygodny.

Krzesło ewakuacyjne – ratunek w sytuacjach awaryjnych

Drugim rozwiązaniem, obok schodołazów, są krzesła ewakuacyjne. Czasem nazywa się je również „krzesłami ratunkowymi” lub schodołazami ręcznymi, ponieważ pozwalają na transport osoby po schodach bez użycia napędu elektrycznego. Krzesło ewakuacyjne to specjalny, składany fotel na kółkach z zamontowanym specjalnym mechanizmem zjazdowym, który pozwala na kontrolowany zjazd po schodach. Używa się go przede wszystkim do ewakuacji osób o ograniczonej mobilności w sytuacjach zagrożenia – na przykład podczas pożaru, gdy windy przestają działać lub nie ma możliwości bezpiecznego użycia schodów w normalny sposób.

Krzesła ewakuacyjne są zaprojektowane tak, by jedna osoba (np. opiekun albo pracownik ochrony) mogła sprawnie sprowadzić po schodach osobę siedzącą na takim krześle. Są zbudowane z lekkich, wytrzymałych materiałów (najczęściej aluminium), by łatwo je przenosić. Większość modeli ma możliwość złożenia na płasko, co ułatwia przechowywanie w pobliżu klatki schodowej lub w innych miejscach strategicznych. Ważnym elementem są pasy bezpieczeństwa, które unieruchamiają tułów i nogi ewakuowanej osoby, zapobiegając wysunięciu czy upadkowi.

Takie krzesło okazuje się niezbędne w budynkach użyteczności publicznej, gdzie przebywają osoby z niepełnosprawnościami – np. w szpitalach, domach opieki, szkołach, urzędach czy centrach handlowych. Przepisy wymagają zapewnienia takiej możliwości ewakuacji dla osób z niepełnosprawnością, ponieważ w sytuacjach awaryjnych windy często przestają działać lub nie wolno z nich korzystać. Również w wysokich budynkach mieszkalnych krzesło ewakuacyjne może być jedyną szansą na wydostanie się osoby o ograniczonej sprawności, jeśli winda uległa awarii lub brakuje jej w budynku.

Warto dodać, że w ofercie firmy Step Expert znajdują się nowoczesne krzesła ewakuacyjne dla osób niepełnosprawnych. Sprzęt ten cechuje się ergonomiczną konstrukcją i intuicyjną obsługą, a także spełnia surowe normy bezpieczeństwa. Można dobrać odpowiedni model w zależności od potrzeb (np. pod kątem udźwigu czy długości toru jazdy po schodach). Zakup krzesła ewakuacyjnego to inwestycja w bezpieczeństwo – zarówno w przestrzeniach publicznych, jak i w prywatnych domach, w których mieszkają osoby starsze bądź niepełnosprawne.

Schodołazy to urządzenia, które mogą diametralnie poprawić jakość życia osób o ograniczonej mobilności, zapewniając im większą niezależność i bezpieczeństwo. Niestety, jak omówiliśmy, NFZ nie refunduje bezpośrednio zakupu schodołazu. Na szczęście istnieją inne drogi uzyskania wsparcia finansowego – przede wszystkim dofinansowanie z PFRON za pośrednictwem PCPR lub MOPS, które może pokryć znaczącą część kosztów urządzenia. Dodatkowo warto sprawdzić inne źródła (fundacje, programy lokalne, zbiórki), jeśli potrzebujemy dodatkowej pomocy.

Przy dopełnianiu formalności zawsze warto być dobrze poinformowanym. Mamy nadzieję, że ten artykuł pomógł Ci zrozumieć, jak wygląda kwestia refundacji schodołazu oraz gdzie szukać dofinansowania. Pamiętaj, że zarówno schodołazy, jak i krzesła ewakuacyjne, są inwestycją w bezpieczeństwo i komfort – Twój lub Twoich bliskich. Jeśli rozważasz zakup takiego sprzętu, nie wahaj się skorzystać z przysługujących Ci form wsparcia. W razie wątpliwości warto skontaktować się z ekspertami, którzy pomogą wybrać odpowiednie rozwiązanie i przeprowadzić Cię przez proces uzyskania dofinansowania.